Thứ Hai, 15 tháng 6, 2015

Đi tìm ẩn số của một bài thơ


Ngược phố tan tầm, ngược chiều gió thổi
Ngược lòng mình tìm về nông nổi
Lãng du đi vô định cánh chim trời

Công bằng mà nói, lần đầu tiên tôi tìm và đọc trọn vẹn bài thơ mở đầu bằng 3 câu thơ này. Bài thơ có cái tên dài lê thê: Em ngược đường, ngược nắng để yêu anh. Cá nhân tôi không thích đọc những bài thơ về tình đầu không phai hay về cái gì đó đại loại như sự rung động về quá khứ. Cho đến khi tôi đọc bài thơ “Vệt màu” của chị OM. Một bài thơ đẹp – như nhận xét của một bạn blog. Với tôi, bài thơ không chỉ đẹp mà cái khiến tôi tò mò với một niềm say mê khám phá, là thông điệp mà chị muốn nói là gì? Thật sự, đây là một đáp án không thể tìm ngay được lời giải, là tâm sự không thể gọi ngay cho tròn một tiếng. Tôi nghĩ đến thuyết “Tảng băng trôi” của Ernest Hemingway. Và tôi muốn đi tìm.
“Vệt màu” không phải là bài thơ đầu tiên chị OM dùng thể thơ 5 chữ - một lối tự sự trữ tình đủ để người ta có cảm giác đang đứng giữa ranh giới của cái cũ và cái mới theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Có lần tôi đã nói với chị rằng chọn thể thơ 5 chữ để diễn tả được cảm xúc không phải là điều dễ dàng. Nó có thể “chết” ngay khi vừa được sinh ra nếu như nó chỉ là tự sự. Và ngược lại, nó bắt rễ bền chặt ngay vào trái tim người đọc, nếu nó vượt lên chất tự sự thông thường của kiểu trò chuyện thủ thỉ đặc trưng này. “Vệt màu” đứng ở vị trí thứ hai trong hai điều giả định nói trên. Đó là một câu chuyện  bằng thơ, là những say – tỉnh – đục – trong của thứ cảm xúc mà chính con người  không thể điều khiển được, dù sản sinh ra nó: tình yêu. Này nhé: một chiều nỗi chênh chao nhuộm lên cảm xúc, Anh ghé quán  gọi cafe trong tâm trạng rủ buồn “Phả khói vào chùng buông” (khói cafe và có chăng còn là khói thuốc). Em đến sau (Tình cờ do vô thức hay là chủ ý hò hẹn, dù thế nào thì “đối tượng” của cảm xúc đang lăn từng giọt theo tách café cũng đã xuất hiện). Café cho Anh, nước Cam vắt cho Em- Ta có một nhịp tích tắc của thời gian lắng đọng bên nhau. Trong khoảng tích tắc dài vô chừng mà cũng ngắn chẳng tày gang đó, biết bao kỷ niệm ùa về.
Có một ngày xưa lắc
Tim giấu mấy vần thơ
Cuối giảng đường vắng ngắt
Anh đã chờ, đã chờ…

Có một ngày xưa lắc
Em vờ lướt qua anh
Tà áo bay hờ hững
Thơ tròng trành,tròng trành…

Đó là những kỷ niệm mà Anh và Em cũng nhắc lại, hay chỉ là những đoạn phim quay chậm hiện lên trong ký ức mỗi người khi đối diện trước Café – Cam?
Tôi nghĩ, và tôi thích cái ý nghĩ đó chỉ là ký ức hiện về. Kể cả những dở dang làm trái tim ai se thắt bối rối, cũng chỉ là cảm xúc đang xôn xao trong tâm tư và được giấu kín sau ý nghĩ rằng thời gian dù đã trôi qua bao mùa mưa nắng, thì những vần thơ yêu “xưa lắc” năm nào của Anh vẫn chỉ là nhịp lặng của con tim tuổi trẻ trước một rung cảm đẹp. Để rồi:
Ngày em may áo cưới
Thơ anh mặn vị tro.
Ở phía đối diện,  Em ngập tràn suy tư về cái thuở cố làm ra “hờ hững” lướt qua anh, ngậm ngùi tiếc nuối một tình yêu đi lạc ngay từ giây phút đầu tiên. Cho nên giấc mơ một ngày mỏi mệt được “Gục bên nụ tình đầu” là hoàn toàn có thật,rất đời, rất Người. Thật lạ là đọc đến những câu thơ cuối cùng của bài thơ, tôi lại nhớ đến thần thoại  “Ngàn lẻ một đêm”. Ý niệm ban đầu của tôi về một cuộc hò hẹn tình cờ của Anh và Em biến mất. Tức là con số “hai người” biến mất, để chỉ còn lại là một. Có thể là Anh, và cũng có thể là Em, trong buổi chiều “ngược nắng” ấy đã tạm quên nhịp sống “xe – người – xe” khi tìm cho mình một góc thầm lặng để suy tư….
“Vệt màu” – ngay cái tên của nó, đã không báo hiệu đó chỉ là một câu chuyện tình, chuyện đời nói trên. Đó là một khúc nhạc tình yêu sâu lắng. Và hơn cả, đó  là một bức tranh tâm trạng đa sắc màu.  Cho nên vì thế mà đa nghĩa. Tôi thích “Vệt màu” vì tầng nghĩa thứ hai này. Bởi lẽ, đồng hành cùng câu chuyện thơ, là những sắc màu của buổi xế chiều. Nếu là một bức tranh,thì tôi thích nó thế này: nền tranh là sự pha trộn của sắc café nâu ẩn hiện sau những vòng khói (khói café và khói thuốc). Tâm điểm của bức tranh là sắc vàng, không thật vàng, nhưng đủ làm khói café và khói thuốc quẩn quanh vây quấn lấy nhau làm nên “vệt thời gian” không phai.  Thử hình dùng nếu thiếu “tâm điểm” này,thì tranh có còn là tranh không???
Nhưng, quan trọng hơn,bức tranh đó không phải là tranh tĩnh. Nó là tranh động. Nói cho đúng, trong cảm nhận của tôi, nó là tranh loang – sắc nâu đậm đặc ban đầu, sắc vàng sóng sánh trong nắng chiều xế bóng, theo thời gian, cũng đang loang mờ dần dần – như một vùng mây biếc mây hồng trong giấc mơ tình yêu kỳ diệu cứ nhạt dần khi đêm trôi về ngày.
Vệt màu loang chới với
Nhuộm thẫm cả góc bàn
Bạn đã bao giờ quan sát thời gian trong buổi hoàng hôn và giây phút bình minh chưa? Trước khi trời tối, bao giờ cũng có giây phút bừng sáng, dù chỉ trong giây lát, rồi nét bừng sáng ấy chìm vào bóng đêm. Và, khi mặt trời lên, bao giờ trước lúc ánh sáng của ngày hiển hiện, cũng có một nhịp tối sầm nhẹ như một làn gió thoảng. Tôi nghĩ về điều đó, khi đọc đến:
Giờ tann tầm tất bật
Loang loáng xa – người – xe
Chỉ vệt màu bất động
Dường che khuất lối về

Nhược điểm của bài thơ, như nhận xét cũng của một bạn blog là có quá nhiều ngôn từ trau chuốt. Nó làm cho “bài thơ đẹp, cái đẹp của cảm xúc”. Tôi cũng thích nhận xét này. Nhưng tôi băn khoăn, không lẽ nhiều ngôn từ đẹp thế mà không có “nhãn”? Và tôi lại đi tìm. Thì đây: là những động từ khuấy động bức tranh tâm trạng. Ban đầu là Anh, trong buổi chiều uể oải, có một khoảng lặng để “phả” khói vào chùng buông. (chùng buông: tôi không hiểu tiếng Nam cho lắm, nhưng tôi nghĩ nó là sự pha trộn giữa hai nét nghĩa: không gian và thời gian). Khi “em đến” cái khoảng lặng “chùng buông” ấy xôn xao nhịp đập nhanh hơn bình thường của trái tim yêu. Bởi thế mà từ “khuấy” trong câu thơ “Khuấy thời gian mênh mang” chính là điểm vào bức tranh, linh hồn của sự sống. Khi trái tìm cùng lên tiếng nấc, bước qua cái lằn ranh mong manh của cảm xúc, thì cảm xúc không còn “đẹp” nữa. Chị OM tinh tế với chuyện…nhỏ nên chị OM dùng “nén” và “giữ” cho cảm xúc ấy mãi thăng hoa:
Café chiều sóng sánh
Anh nén giọt thời gian
Ly cam tan lành lạnh
Em cố giữ khỏi tràn

  Bài thơ mở và khép lại thời gian và không gian từ chiều về tối. Giữa hai khoảng đó, câu chuyện kéo dài từ “xưa lắc” đến hiện tại. Và chủ thể trữ tình Anh – Em như là hai nốt nhạc trầm kéo dài những luyến láy du dương của bài ca tình đầu không phai, mở đầu đã là cao trào để rồi kết thúc ngân buông nhẹ như một hơi thở gần. Vì thế nên với tôi, 4 câu thơ cuối dồn tụ mọi ý niệm về bài thơ này:
Chợt nắng chiều vụt tắt
Ta tỉnh giấc bàng hoàng
Có vệt màu sám hối
Vừa vẽ vào thời gian
Vệt màu của chiều, vệt màu của sự gặp gỡ, vệt màu của sự “sám hối” – như chị nói- đều chạm khắc vào thời gian một cái gì đó mà tôi không thể cắt nghĩa theo lối chiết tự được. Vệt màu, chứ không phải là sắc màu. Tôi không am hiểu về hội họa cho lắm. Tôi chỉ nghĩ: vệt màu thường khó phai, khi đã loang trên tranh vẽ. Như trên đã nói: tôi không thích đọc những bài thơ về tình đầu không phải hoặc cái gì đại loại như thế. Nhưng khi đọc bài thơ với cảm xúc rất “đẹp” này, tôi đã thay đổi suy nghĩ: hình như nếu trong tim ai không có một “vệt màu” thì cuộc sống sẽ đơn điệu biết bao! Bởi khi ấy, ta đâu cần”bàng hoàng” và “sám hối” – dù có thật hay  chỉ là trong tâm tưởng???
Đáp án của “Vệt màu” với tôi vẫn là ẩn số.



Lên đầu trang
Vào giữa trang
Xuống cuối trang